Karin van den Broeke volgt haar roeping en wordt gemeentepredikant in het Zeeuwse Oost-Souburg. Ze neemt afscheid als programmaleider van Kerk in Actie en daarmee ook van de stuurgroep GroeneKerken. Voor haar vertrek spreken we met haar over ecologische gerechtigheid, groene kerk-zijn en moestuinieren. “De urgentie moet gevoeld worden, maar als je alleen maar nood schreeuwt raken mensen ontmoedigd en loop je het risico dat je in de samenleving groepen tegenover elkaar plaatst.”
Voor de mensen die jou niet kennen, kun je jezelf voorstellen?
“Al ruim dertig jaar ben ik predikant. Ik ben gemeentepredikant geweest in verschillende dorpsgemeenschappen, tien jaar studenten- en academiepredikant geweest in Leiden, preses van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland geweest. Op dit moment geef ik leiding aan Kerk in Actie en daarmee ook aan GroeneKerken. Nu sta ik op het punt om nog één keer de overstap te maken en gemeentepredikant te worden in Oost-Souburg in Zeeland. Verder ben ik lid van het dagelijks bestuur van de Wereldraad van Kerken. Dat werk blijf ik als vrijwilliger doen. Ook ben ik voorzitter van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap. Op al die plekken speelt het thema ‘groen’ volop!”
Op welke manier speelt ‘groen’ een rol in jouw werk?
“Duurzaamheid en ecologische gerechtigheid horen wezenlijk bij het werk van Kerk in Actie. Dit gaat over verbondenheid met de wereldwijde kerk. Aan de ene kant zie je dat er plaatsen zijn waar men, nog veel meer dan in Nederland, tobt met de gevolgen van klimaatverandering. Aan de andere kant zijn er groepen mensen die veel dichter bij de natuur leven dan wij hier in Nederland gewend zijn. Ecologische gerechtigheid vraagt iets van ons, maar we kunnen ons ook laten inspireren.”
“Ook bij het Bijbelgenootschap is ‘groen’ een thema, het hoort voluit bij de Bijbelse boodschap: God is Schepper van het geheel van de schepping. De weerslag hiervan lees je in het prachtige boek Hemels groen. Voor de Wereldraad is dit al heel lang een thema, vanaf het conciliair proces voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping (1983) en zelfs daarvóór al. In juni heeft de Wereldraad de Ecumenical Decade of Climate Justice Action uitgeroepen, een periode van tien jaar waarin we kerken aanmoedigen om theologie praktisch te maken en een verandering ten goede te brengen.”
Vorig jaar heeft de synode van de Protestantse Kerk in Nederland de notitie ‘Laat gerechtigheid stromen’ vastgesteld. En nu?
“Duurzaamheid is niet alleen een thema voor Kerk in Actie, maar de hele Protestantse Kerk in Nederland vindt het belangrijk om hiermee aan de slag te zijn. Daarin zit ook een zelfkritisch element: hoe doen we dit intern? Doen we zelf waartoe we oproepen? Kunnen we gemeenten faciliteren om het gesprek over duurzaamheid te voeren, over leven van genoeg? We hebben voor lokale gemeenten een leerlijn ontwikkeld met kennis en handelingsperspectieven, waarbij we ook verwijzen naar GroeneKerken. Kerk in Actie vertaalt dit in projecten wereldwijd, waarin we onder meer werken aan klimaatadaptatie.”
“Vanuit de landelijke kerk willen we faciliteren dat lokaal het gesprek gevoerd wordt.”
Wat kunnen lokale kerken doen op het gebied van duurzaamheid?
“Het is belangrijk dat mensen zich realiseren: hoe ga ik om met de schepping, hoe ziet mijn dagelijkse handelen eruit? Ik woon zelf in Zeeland, een provincie met een grote landbouwsector. Boeren hebben het gevoel dat hen veel wordt kwalijk genomen, maar juist zij zijn afhankelijk van de aarde. Als lokale gemeenschap ben je een plek waar het gesprek gevoerd kan worden, in verbinding met de omgeving. Je hebt als kerk ook andere middelen in handen: spaargeld, het beheer van het gebouw, het inkoopbeleid, de organisatie van maaltijden. Veel kerken hebben landbouwgrond en kunnen het gesprek voeren met pachters over duurzaamheid. Vanuit de landelijke kerk willen we faciliteren dat lokaal het gesprek gevoerd wordt.”
Wat is jouw betrokkenheid bij GroeneKerken?
“De Protestantse Kerk in Nederland is betrokken bij GroeneKerken vanaf de oprichting in 2011. Kerk in Actie is nu samen met Maatschappij van Welstand drager van GroeneKerken. We vormen samen een stuurgroep en denken mee met de projectleider over de beweging, hoe we die nog steviger kunnen aanjagen, ook vanuit de kerken zelf. We voeren mooie gesprekken over wat we ten diepste willen: het gaat niet alleen om groene kerkgebouwen, zoals GroeneKerken gestart is, maar om groene geloofsgemeenschappen. Geloof en verbondenheid met kerken wereldwijd zijn perspectieven die er helemaal bij horen.”
“Geloof en verbondenheid met kerken wereldwijd zijn perspectieven die er helemaal bij horen.”
Waar heb je bijzondere herinneringen aan?
“De vraag naar ‘hoe je maatschappelijk zichtbaar wordt’ is een spannende vraag. Aan de ene kant wordt in de samenleving de urgentie gevoeld, aan de andere kant is er de vraag van wie dit dan vooral verandering vraagt. Hoe doe je dat als kerk goed? Intern hebben we mooie gesprekken gevoerd. Je wilt de urgentie overeind houden en van daaruit handelen, kerkelijke taal spreken, bijdragen aan sociale cohesie i.p.v. aan polarisatie. We hebben daar een goede weg in gevonden door een positieve toon te vinden: eenvoudig leven, hoop overeind houden. De urgentie moet gevoeld worden, maar als je alleen maar nood schreeuwt raken mensen ontmoedigd en loop je het risico dat je in de samenleving groepen tegenover elkaar plaatst.”
‘Hoop’ past ook helemaal bij ons jaarthema ‘sabbatsleven’, het leven vanuit de verwachting van een hoopvolle toekomst. Hoe is dat voor jou?
“Voor mij zijn ‘hoop’ en ‘vertrouwen’ de woorden die passen bij mijn geloofsleven. Kijkend naar de wereld zou je ontmoedigd kunnen raken over zoveel wat er niet goed gaat. Verankerd zijn in geloof betekent voor mij dat ik me steeds geroepen en gedragen voel om te blijven bewegen in de richting van dat wat ik als ‘goed’ heb leren verstaan.”
Je wordt predikant van een gemeente in Zeeland, ook een groene kerk. Wat gaan we daarvan merken?
“Het is belangrijk om lokaal aan de slag te gaan. Ik moet de kerk nog leren kennen en ontdekken hoe ze ‘groene kerk-zijn’ in de praktijk vormgeven. Het is mooi als groene kerk-zijn integraal onderdeel is van het kerk-zijn: door het een plek te geven in de erediensten, door maaltijden met lokale producten te organiseren en daar plezier aan te beleven. In Zeeland is het aantal groene kerken relatief laag en Oost-Souburg kan misschien een rol spelen naar de omgeving.”
Wat is jouw favoriete plek in de natuur?
“Buiten zijn houd ik überhaupt veel van! Ik vind het heerlijk om in de zomer in Zeeland ’s avonds op het strand te wandelen, met m’n voeten in het water. Met mijn eigen moestuin ben ik ook erg blij en hopelijk kan ik daar de komende jaren meer tijd aan besteden. Een moestuin is meer cultuur dan natuur, maar je steekt je handen in de aarde en je hebt maar een klein stukje grond nodig om elke dag biologisch uit eigen tuin te eten. Rondom moestuinen bestaat ook een vanzelfsprekende cultuur van delen en uitwisselen: groentetuinen helpen enorm om te delen!”
Wat wil je kerkvergroeners meegeven?
Ga zo door! Houd de balans tussen nood en hoop zo, dat mensen geënthousiasmeerd op weg blijven gaan om bij te dragen aan ecologische gerechtigheid. Het is een hoopgevend signaal dat steeds meer kerken aansluiten. Blijf verankerd in het geloof en vertrouwen dat het God Zelf is die ons veel gegeven heeft en Die van ons vraagt om er zorgvuldig mee om te gaan.”
- Het boek Hemels groen van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap kun je hier bestellen.
- Informatie over de Ecumenical Decade of Climate Justice Action van de Wereldraad van Kerken vind je hier.
- De PKN-notitie ‘Laat gerechtigheid stromen’ vind je hier.
- Het stappenplan duurzaamheid van de PKN kun je hier aanvragen.
- De Beginnersgids van GroeneKerken vind je hier.
