Ineke Roex is vanaf maart dit jaar coördinator van de Laudato Si’ Alliantie Nederland. Ze is antropoloog en deed jarenlang onderzoek naar salafisme en gewelddadig extremisme. Waarom deze overstap? ‘Ik was klaar met oorlog en geweld, ik wilde meebouwen aan een vruchtbare aarde.’ Dat doet Ineke ook letterlijk, want ze heeft een eigen voedselbos waar de natuur herstelt en waar ze af en toe meditatievieringen organiseert. ‘Ik vind het paradijselijk! Alle schepselen in het bos hebben een plek in het geheel, zijn afhankelijk van elkaar. Vanaf dag één is het een geloofsproject.’ Een gesprek met een bevlogen en gelovige vrouw met een groen hart.

Een salafisme-deskundige wordt algemeen coördinator bij de Laudato Si’ Alliantie, dat is nogal een stap! 

‘Voor mensen die mij persoonlijk niet kennen, snap ik dat ze het als een grote stap zien. Toen ik solliciteerde, zei m’n omgeving: dat is jou op het lijf geschreven! Ik was toe aan een nieuwe intellectuele uitdaging. In het onderzoek rond terrorisme dat ik deed moest ik mezelf wegcijferen, het was loodzwaar. De laatste jaren zag ik steeds minder perspectief: het was ellendig en werd alleen maar ellendiger. In mijn persoonlijke leven had ik een transitie doorgemaakt van een meer seculier-gelovig leven naar een meer toegewijd religieus leven.’  

Je hebt 20 jaar lang onderzoek gedaan naar verschillende vormen van islamitisch geweld, inclusief een promotietraject aan de Universiteit van Amsterdam. Wat wakkerde jouw belangstelling aan? 

‘Dat begon met 9/11, toen ik nog student antropologie was. De media stonden vol met artikelen over de islam en terreur. Ik realiseerde me dat ik geen enkele moslim kende, dus ik wilde onderzoek doen en weten wat hun perspectief is. Er was een enorme discrepantie tussen mediaberichtgeving en grote groepen mensen. Ik wilde de kloof dichten en het menselijke verhaal vertellen. De terrorismeverdachten die ik heb gesproken zijn ook mensen, ik wilde hen heel graag aan het woord laten en een stem geven aan de stemloze. Dat is een gelovig principe.’ 

De omgeving van terrorisme lijkt me zwaar om in te werken, hoe was dat voor jou persoonlijk? 

‘Mijn professionele leven stond ver af van mijn dagelijkse leven, een gezin met twee jonge kinderen. Ik moest voorzichtig zijn, want ik functioneerde in een context van veiligheidsrisico’s en bedreigingen. De verhalen hadden ook veel impact, bijvoorbeeld van de vrouwen die terugkeerden uit IS-gebied en lieten zien hoezeer ze verweven zijn met bepaalde netwerken en een ideologie. Dader- en slachtofferschap lopen door elkaar heen: kindsoldaten, slavernij, onthoofdingen. Het is gruwelijk en interessant tegelijk.’ 

Hoe blijf je overeind in zo’n context? Heeft het geloof jou geholpen? 

Wanneer ik het moeilijk heb, zing ik religieuze liederen of steek ik een kaars op. Dat heeft me in alle moeilijke periodes in mijn leven geholpen. Acht jaar geleden na het overlijden van mijn vader, een uitgetreden priester, werd mijn geloof steeds meer een prominent onderdeel van het dagelijks leven: Bijbelteksten lezen, meerdere keren per week naar de kerk gaan, bijdragen aan vieringen. Ik zocht gemeenschappen op. In mijn studententijd kon ik mijn geloof helaas met niemand delen, alleen met m’n vader, maar die woonde op afstand in Limburg.’ 

‘Ook de zorg voor de natuur heb ik heel m’n leven bij me gedragen. De natuur is als het ware een portaal tot God. Mijn eerste religieuze ervaringen vonden plaats in de natuur en niet in de kerk. Het is een transcendente ervaring dat je onderdeel bent van een groter geheel. Je voelt liefde, verwondering en dankbaarheid.’ Daarnaast hebben ontmoetingen met mensen mij geholpen God te ontmoeten. De arts die mijn ernstig zieke zoon genas, de Marokkaanse schoonmaakster van mijn buurman die mij huilend omarmde, een onbekend kind dat me zomaar de hand schudt. Het sociale aspect van geloof, dat God oplicht in mensen én dat je Christus kan ontmoeten in de zorg voor de ander zou wat mij betreft veel duidelijker naar voren mogen komen in de missie van de kerk. Delen wat je hebt en zorgen voor elkaar, ervaar ik als een religieuze plicht.  

Je bent eigenaar van een voedselbos, waar heeft dat jou tot nu gebracht? 

‘Wat niet veel mensen weten, is dat ik een enorme liefde voor lekker eten heb. Toen ik uit eten ging bij de Nieuwe Winkel – toen nog een ‘gewoon’ en betaalbaar restaurant, nu het beste groenterestaurant ter wereld – raakte ik aan de praat met de chef-kok. Hij vertelde hoe een kapotgespoten maisakker herstelt als die met rust wordt gelaten en de natuur terugkeert. Zo kreeg ik het idee van een voedselbos. Ik vind het paradijselijk en hoopvol! Alle schepselen in het bos hebben een plek in het geheel, zijn afhankelijk van elkaar. Ik ben er bijna zes jaar geleden mee begonnen. Vanaf dag één is het een geloofsproject. Ik wil meewerken aan natuurherstel, maar het is ook een plek om te bidden. Ik organiseer er af en toe kleine meditatievieringen.’ 

Wat dacht je toen je de vacature zag voor coördinator bij de Laudato Si’ Alliantie? 

‘Dat was een kippenvelmoment. Ik zag de vacature en wist: dit is het! In die adventstijd was de tekst van het bidprentje uit Jesaja, over zwaarden die tot ploegscharen worden omgesmeed. Ik was klaar met oorlog en geweld, ik wilde meebouwen aan een vruchtbare aarde. Sinds maart van dit jaar ben ik begonnen, maar eigenlijk dacht ik er al een aantal jaren over om voor de kerk te werken. De encycliek Laudato Si’ van paus Franciscus en allerlei lokale initiatieven op het gebied van geloof en natuur speelden daarbij zeker mee – maar ook het synodale proces waarmee het Tweede Vaticaans Concilie handen en voeten kreeg. Mijn vader streed hiervoor, daar wilde ik mijn kwaliteiten voor inzetten en niet meer de hele tijd bezig zijn met kwaad en duisternis.’ 

Waar is jouw liefde voor de natuur begonnen? 

‘Dat weet ik nog precies, aan de kust van Nieuwpoort, bij de golfbreker in zee. Ik was heel jong en noemde het niet ‘God’, maar achteraf begreep ik dat het mijn eerste religieuze ervaring was. Als kind zat ik in de tuin te dromen – als puber lag ik in het veld muziek te luisteren, kijkend naar de lucht – als student zocht ik de bossen van Nijmegen op en daar ben ik blijven wonen vanwege de natuur.’ 

‘Liefde voor de natuur uit zich ook in de zorgen die ik heb. Aan de tuinvogeltelling durf ik niet mee te doen, want daar word ik somber van. Hoe moet je je daartoe verhouden? De ecologische problemen zijn zo groot, die kun je niet alleen dragen. De kerk heeft een traditie van rituelen, die het begin kunnen vormen van nieuwe verbindingen tussen geloof en schepping.’ 

Het jaarthema van GroeneKerken is ‘Vertraag, verwonder, vier!’ Hoe resoneert dat bij jou? 

‘Vertragen is enorm belangrijk. Juist in een tijd van versnelling zijn er minder mogelijkheden om met elkaar, met God en de schepping in contact te komen. De crises waar we nu mee te maken hebben, worden veroorzaakt door gebroken relaties. Opnieuw verbondenheid ervaren lukt niet in sneltreinvaart. Vieren is ook stilstaan. Als er iets te vieren is, vier ik dat. Het lijkt wel alsof we in onze samenleving steeds vaker onze feesten comprimeren, bijvoorbeeld een verhuizing en verjaardag samen vieren. Doe dat niet, vier de dingen die mooi zijn. Het hoeft niet groots te zijn, het gaat om aandacht eraan geven.’ 

‘Vertragen, verwonderen en vieren past ook bij hoe ecologische bekering vorm kan krijgen, in termen van de encycliek Laudato Si’. Ik heb altijd in contexten gewerkt waar prestatie belangrijk is. In deze baan probeer ik na te denken: hoe leef ik zelf, als schepsel van God, ecologisch? Vertragen vind ik lastig, maar als ik dat doe levert het me ook wat op. Ik word productiever en heb meer diepgang in contacten. Rust is groei geworden. Door je te onttrekken aan de druk van alledag, kun je je ook meer op God richten, zodat je niet meer slaaf bent in de tijd waarin je leeft.’ 

De Laudato Si’ Alliantie Nederland (LSAN) werd opgericht om de visie van paus Franciscus, zoals verwoord in de encycliek Laudato Si’, te promoten binnen de Nederlandse kerk en samenleving. Bisschop Gerard de Korte is voorzitter van de Alliantie. De alliantie bestaat uit twaalf katholieke organisaties, waaronder de Bisschoppenconferentie, Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR), Cordaid, Vastenactie, Socires, Huis van Dominicus, GroenGeloven, Solidair Groningen & Drenthe, Netwerk Katholieke Vrouwen en het Laudato Si’-Instituut voor integrale ecologie.  Het doel is om eco-sociaal denken en doen te stimuleren, die recht doen aan mens en natuur. Paus Franciscus schreef de groene encycliek Laudato Si’ voorafgaand aan de Klimaattop 2015 in Parijs.

Je kunt de groene encycliek Laudato Si’ hier online (gratis) lezen. 

De Laudato Si’ Alliantie publiceerde samen met GroeneKerken en A Rocha Nederland een Handreiking groene geloofsrituelen. Je kunt de handreiking hier online lezen en gedrukte exemplaren bestellen in de webwinkel van A Rocha.