Jaap Dekker is hoogleraar aan de Theologische Universiteit Utrecht, kenner van het Bijbelboek Jesaja én vogelliefhebber. ‘Vanavond hebben we een vogelexcursie bij het Reevediep bij Kampen, een bypass van de IJssel. Het is aangelegd vanwege de waterveiligheid en voor recreatie, maar nu blijkt er een enorme natuurrijkdom ontstaan te zijn. De natuur is ongelooflijk veerkrachtig en dat is hoopvol.’ 

‘Doordat ik op de Veluwe ben opgegroeid, ontwikkelde ik al vroeg liefde voor de natuur. Met een oude verrekijker ging ik op pad om vogels te spotten. Ik zag hoe mooi alles is, maar pas later ben ik dat gaan verbinden met m’n geloof. Die verbinding kreeg ik niet mee vanuit mijn kerk, die in de jaren tachtig nog preekte tegen het ‘conciliair proces’ voor vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping. Men vond dat te ‘horizontaal’. Scheppingszorg is in de gereformeerde traditie te lang een blinde vlek geweest.’ 

En hoe is dat nu voor jou, de relatie tussen groen en geloven? 

‘Aandacht en zorg voor de schepping is een geloofsuiting geworden, een manier om te getuigen hoe ik in het leven sta en hoe breed ik het evangelie versta. Jezus kwam om heel de schepping te herstellen. In Enschede heb ik een A Rocha afdeling opgericht en was ik betrokken bij educatieve activiteiten op scholen en in kerken. Ik ben spreker voor A Rocha landelijk geworden en ga voor in groene themadiensten. In Kampen, waar ik nu woon, ben ik voorzitter van Natuurvereniging IJsseldelta (www.natuurverenigingijsseldelta.nl), een algemene vereniging, waarin ook christenen actief zijn.’ 

Vanwaar jouw liefde voor het Bijbelboek Jesaja? Heeft groen geloven daar ook iets mee te maken? 

‘Ik ben leerling en opvolger van de theoloog en predikant Henk de Jong. Zijn werk bracht mij op het pad van Jesaja en tijdens mijn promotieonderzoek heb ik me daar verder in verdiept. Er zit zoveel in dit bijbelboek dat je een heel leven nodig hebt! Het heeft ook grote invloed op het christelijk geloof. Gaandeweg ontdekte ik dat bijbeluitleggers weinig aandacht gaven aan de scheppingstaal van Jesaja en dat ‘schepping’ ondergeschikt werd gemaakt aan andere thema’s. Terwijl dit bijbelboek prachtig laat zien dat de schepping volop meedoet in het heil.’ 

Hoe kijk jij naar de relatie tussen de mens en de niet-menselijke schepping? 

‘De mens heeft als beeld van God een belangrijke rol gekregen. Die rol houdt niet in dat we ons los van God mogen misdragen in de omgang met wat ons is toevertrouwd. Dat is in de loop van de geschiedenis wel gebeurd, door een versmalde visie op de verhouding tussen God, de mens en de rest van de schepping. Lange tijd is gedacht dat de schepping dienstbaar is aan de mens. Maar het draait om God. De volheid van heel de aarde is de glorie van God. Onze omgang met de natuur moet de lofprijzing van God dienen en niet belemmeren.’ 

Hoe kijk jij naar het ‘heersen’ over de schepping in Genesis 1? 

‘Het woord ‘heersen’ kan inderdaad negatieve gevoelens oproepen, maar als wij geroepen zijn om beeld van God te zijn, moet ook ons heersen iets van God weerspiegelen. Hoe heerst God als Koning? Wat vindt Hij belangrijk? Heel de Bijbel laat zien waar Gods focus ligt: het kleine en kwetsbare. Ook de dieren hebben een plek en verdienen onze zorg. Psalm 104 schetst de rijkdom van de hele schepping en sluit af met de veelzeggende woorden dat in Gods plan geen ruimte is voor mensen die verwoesting aanrichten.’ 

Je schrijft in een artikel over de schepping als theater van Gods glorie.  

‘Dat beeld komt bij Calvijn vandaan. Je ziet in de geschiedenis van de theologie dat de natuur wordt gezien als decor in een theaterstuk, met de mens in de hoofdrol. Maar het is juist Gods glorie die in de schepping zichtbaar wordt. In mijn achtertuin die tot bloei komt, maar ook op plekken die veelal niet door mensen gezien worden, zoals diep in de oceanen waar de nieuwe film van David Attenborough over gaat. Niet alles is voor het oog van de mens geschapen. God ziet het en geniet ervan.’ 

In de Nederlandse geloofsbelijdenis staat dat dat we God kunnen leren kennen door de Bijbel, maar allereerst door het ‘boek van de natuur’. Herken je dat?  

‘Dat is zeker waar en ik herken het, maar uit de natuur kun je God niet leren kennen als Vader van Jezus Christus. Daarvoor heb je het evangelie nodig. De Bijbel fungeert als bril om zo naar de schepping te kijken, dat ik daarin Gods grootheid weerspiegeld zie en mijn Godsbeeld niet laat vervormen door de wreedheid die er ook is. De schepping heeft twee gezichten, met mooie en wrede aspecten. In onze ogen in elk geval. Maar een slechtvalk die met een duikvlucht van 300 kilometer per uur een duif slaat, laat ook iets van Gods grootheid zien. Ja, dat voelt soms wat dubbel.’ 

Wat zegt het over ons Godsbeeld nu zoveel van de schepping verloren gaat? 

‘God leren kennen doen we door de bril van het evangelie. Van daaruit kijken we naar de schepping en voelen we pijn vanwege alles wat verloren gaat. Als God het zo mooi gemaakt heeft, zal dit verlies ook Hem raken. Voelen we Gods verdriet mee? We ontnemen ook onszelf kansen om Gods grootheid te ontdekken. Als mensen bekrassen we het kunstwerk van Gods schepping en het is zonneklaar dat dat belemmerend is voor de vreugde en lofprijzing. Tegelijkertijd is er nog steeds zoveel moois waarin God zichzelf bekend maakt. We hebben elke week de sabbat nodig als teken van hoop. Een dag waarop je stilgezet wordt en anders leert kijken en leven.’ 

‘Scheppingszorg gaat ook over gerechtigheid. Als protestant ben ik blij dat wijlen paus Franciscus de schepping in relatie tot gerechtigheid op de agenda heeft gezet en de nieuwe paus deze agenda voortzet. Wij leven in een welvarend werelddeel en veroorzaken ecologische schade, terwijl juist de meest kwetsbare mensen de gevolgen van klimaatverandering ervaren.’ 

Jaap Dekker is betrokken bij de vernieuwde minor Christelijk Ecologisch Denken aan de Theologische Universiteit Utrecht, die in september van start gaat (ook voor volwassen studenten!). Meer informatie vind je hier.  

Dit is een interview uit onze maandelijkse nieuwsbrief. Wil je de nieuwsbrief ook ontvangen? Meld je dan aan en laat je inspireren tot nieuwe groene stappen of gedachten!