Door: Carla Dik-Faber
Aartsbisschop Thabo Makgoba was drie maanden in Nederland met studieverlof. Ik ontmoette hem kort tijdens een bijeenkomst van het ‘groene netwerk’, een groep mensen en organisaties die vanuit de Bijbelse opdracht goed voor de aarde willen zorgen. Makgoba was daar met een goede reden, want het thema scheppingszorg gaat hem aan het hart. In Zuid-Afrika is klimaatverandering geen abstractie, maar dagelijkse realiteit – intenser dan de hete zomer die we nu in Nederland ervaren. Voor hem is het misschien wel het belangrijkste thema waar de kerk nu mee aan de slag moet gaan.
Waarom zou ook – of misschien wel júist – de kerk het thema klimaatverandering moeten oppakken? De aartsbisschop, opvolger van Desmund Tutu, is ervan overtuigd dat een verkeerde interpretatie van Genesis heeft geleid tot uitbuiting van de aarde en van mensen. Ik denk dat hij gelijk heeft. We meenden als mensen dat we de ‘kroon op de schepping’ zijn, maar dat idee is helemaal niet Bijbels. Niet de mens, maar de sabbat is de kroon op de schepping. Scheppingszorg begint dus bij: rust.
Iets van die rust proef ik ook bij Makgoba. Klimaatverandering vraagt om bekering, zegt hij, maar ‘bekering is een reis, geen quick fix. Begin met bewust leven en vraag je af wat genoeg is. Klimaatverandering en milieuproblemen zijn ontstaan omdat mensen zo door zichzelf zijn geobsedeerd.’ Inderdaad, het individualisme is – helaas – ook aan christenen niet voorbijgegaan. Een mooie levensfilosofie uit Zuid-Afrika vind ik ubuntu: het idee dat mensen verbonden zijn aan elkaar en aan heel de schepping. En dat is ook heel Bijbels – zie het verbond dat God wil sluiten met héél de aarde (Genesis 9:8-17). Heb je al eens naar een mier gekeken als jouw verbondspartner?
‘Bekering is een reis, geen quick fix‘
Een andere reden waarom de kerk volgens Makgoba met klimaatverandering aan de slag moet gaan is omdat het raakt aan gerechtigheid. Mensen in het mondiale Zuiden, die niet of nauwelijks hebben bijgedragen aan de oorzaken van klimaatverandering, ervaren het meest de gevolgen ervan. En nu we in het rijke ‘Westen’ investeren in nieuwe technieken om minder CO2 uit te stoten (denk aan elektrische auto’s en zonnepanelen), worden mensen in het Zuiden uitgebuit in de grondstoffenwinning.
‘Klimaatverandering is net als kolonialisme het gevolg van de zonde van hebzucht,’ ziet Makgoba. ‘De mens die almaar meer wil en dominant is. Of dat nu is ten opzichte van anderen, of van dieren en de natuur.’
Soms kan ik wel eens moedeloos worden als ik het nieuws lees. Hittedoden, bosbranden, overstromingen, aardbevingen… wanneer stopt het? Gáát het eigenlijk nog wel stoppen? En toch blijft aartsbisschop Makgoba hoopvol. Iedereen kan elke dag in het dagelijks leven liturgie vinden, zegt hij. ‘Het appartement waarin ik verblijf hier in Amsterdam, kijkt uit op een prachtige straat waar een buurvrouw tulpen heeft geplant voor haar huis. En zodra die gingen bloeien, kwamen daar mensen op af om selfies te maken. Ik zei tegen haar: “Dit is jouw altaar.” Ze keek me verwonderd aan. “Het is een plaats van aanbidding, esthetiek en schoonheid. Mensen kijken naar de bomen, ze ruiken aan de tulpen.” Ze had een plek gecreëerd waar mensen de schoonheid van de schepping kunnen waarderen. En dat kun jij ook doen, thuis, in je huis, waar je ook bent.’
‘Klimaatverandering is net als kolonialisme het gevolg van de zonde van hebzucht’
Foto’s zijn gemaakt door Kees Veling tijdens het studieverlof van Thabo Makgoba, met als host van de sabbatical het Amsterdam Centre for Religion & Sustainable Development (Vrije Universiteit).
De citaten zijn met toestemming overgenomen van het Nederlands Dagblad. Het hele interview kun je hier lezen.
